Slot

Nog een maal de deuk. Uiteindelijk met Wim afgesproken dat we de autoschade over en weer met gesloten beurzen afhandelen. Het Rotaryhoofdkwartier gaat hiermee akkoord. Nu nog een terzakekundige vinden met hamer en verfspuit. De buitenspiegel voorlopig met tape, superlijm een wondfolie hersteld. Hermien, de vrouw van dokter Jan en Margaret gaan mee naar Hongwe en Witu. Cecilia mag met haar zo langzamerhand wel erg dikke buik een dagje thuis blijven. Onderweg passeren we een standbeeld van Wim. Een van de medewerkers merkt terecht op dat je voor een standbeeld eerst overleden moet zijn. Tenzij je dictator bent. We gaan op de foto. Op beide behandelplekken wacht een dozijn patiënten. Het is goed te merken dat de maand net begonnen is en men goed bij kas is. Menigeen laat twee of zelfs drie zere kiezen tegelijk verwijderen. Het waait en regent bij vlagen behoorlijk. De stroom valt in de avond tot drie keer toe uit. Woensdag gaat Kenia massaal naar de stembus om een uitspraak te doen over de nieuwe grondwet. Minder macht voor de president, die nu voor vijf jaar gekozen, gedurende die tijd als een dictator kan regeren en meer budgetten naar de lagere overheden. Op dit moment wordt over de kleinste lokale zaken nog in Nairobi een besluit genomen. In Mpeketoni verwacht men een snelle aanpak van het onmiskenbaar beroerde wegenstelsel. Officieel is het een vrije dag, toch komen er een paar patiënten naar Baharini. Daarna naar de familie van Margaret. Een groot deel van de broers en zussen en een aantal kleinkinderen hebben zich op het erf verzameld. De ontvangst is aller hartelijkst. Pappa en de broers drinken cola met brandy en als die op is met witte wijn. Het wordt heel gezellig. De dames slachten en bereiden ondertussen een van de kippen. Veertig jaar geleden trok pappa vanuit het westen van Kenia naar deze streek met het eigendomsrecht van 10 acres shamba, ongeveer 5 hectare, op zak. Wegen en voorzieningen ontbraken geheel. Hij moest zich letterlijk een weg naar zijn bezit kappen. In de loop der jaren is de oorspronkelijke begroeiing geheel verwijderd en vervangen door vruchtenbomen, vooral mango en banaan, notenbomen en akkers. Daar groeit maïs, katoen en tabak, vooral door elkaar heen. Op de katoen na alles voor eigen gebruik. Er staan vier lemen hutten met palmbladeren dak, waarvan er een als keuken dienst doet en wat hokken. De shamba is te groot om met handkracht door een persoon te worden onderhouden. Een gedeelte ligt braak, ook om de grond niet te zeer uit te putten. De kip gaat met rijst en aardappelen schoon op. Wel stevig kauwen. Na een bezoek aan het mangrovebos, een soort Biesbosch maar dan in het groot, naar de autoschadehersteller van Mpeketoni. Hij noteert de lakkleur van de Hilux: Vandaag besteld, morgen met de eerste bus in huis. Vrijdag vanaf zeven uur het plaatwerk, zaterdag het spuitwerk. Om vijf uur klaar, kosten 90 euro. Kom er maar eens om bij de Focwa. En dan vervangt hij ook nog eens de verloren rubbers en kitstroken. Jan en Hermien hebben intussen een broer met zijn vrouw opgehaald. Met het hele gezelschap op excursie door de tuinen van Wim. Het contrast met de shamba van pappa kan niet groter. Hier werken dan ook vijf fulltimers, is met behulp van een watertoren een even eenvoudige als doeltreffende beregeningsinstallatie aangebracht en wordt in ruime mate van compost gebruik gemaakt. Er groeit van alles. Bananen, passievruchten, mango’s, kool, tomaten, pepers, paprika’s en veel meer. De bedoeling is de bij het kweken vergaarde kennis over de omgeving uit te dragen. Sammy doet erg zijn best om zeven magen te vullen. Hij slaagt glansrijk. Ondertussen heeft Kenia de stembus bezocht. De nieuwe grondwet is met een ruime meerderheid aangenomen.
Donderdag naar Hindi, via Hongwe. De schoonbroer van Jan gaat mee. In Hongwe ontmantelt hij de aanwezige sterilisator. De eerste resultaten zijn hoopgevend. Er beginnen lampjes te branden, temperatuur en druk lopen op. Tot een luide knal een einde maakt aan alle verwachtingen. De ventilator brand door. Het verdere inwendige kenmerkt zich door veel tape en losse draadjes. Deze gulle gift uit Italië kan op de schroothoop. De zuster heeft nog geen besluit kunnen nemen over het wel of niet gastvrijheid verlenen aan een dentallab. De bisschop schijnt hier over te gaat en deze is zojuist overleden. In Hindi zit de wachtkamer aardig vol. Op het terrein houdt de lokale microkrediet organisatie haar maandelijkse bijeenkomst. Alleen toegankelijk voor vrouwen. Zij betalen hun maandelijkse rente van 1,5%, 18% op jaarbasis, en proberen zo veel mogelijk af te lossen. Niet te laat naar Mpeketoni terug voor de traditionele safari. Naast het settlementgebied ligt een wildpark. Peter rijdt er enthousiast doorheen. De meegenomen parkwachters weten alle langs vliegende vogels te benoemen. Daarnaast zijn er zebra’s, buffels, nijlpaarden en topi’s. Met een gewei als jachttrofee naar huis voor het laatste diner van Sammy. Hij heeft zijn best gedaan met wentelteefjes toe. Morgen nog een keer naar Baharini, maar eerst moet de auto naar de garage. Dat wordt eindelijk een keer fietsen. Verder resten er nog een afspraak met de MO van het ziekenhuis, de afscheidsborrel met de medewerkers waarvoor Sammy zich culinair zal uitleven en een etentje in het Breezeview Hotel. De medewerkers van het dentalproject moet het de komende twee maanden helemaal zelf doen. De volgende tandarts komt pas eind oktober deze kant op. Benieuwd hoe zij het er vanaf gaan brengen. De ervaringen uit het verleden zijn niet eenduidig. Kansen genoeg, deze nu ook nog beet pakken. Zaterdag wordt een reisdag en zondagmorgen heel vroeg weer thuis.
De afgelopen weken zijn om gevlogen, niet in de laatste plaats door de sociale context. Enig medeleven gaat uit naar Ton die zich hier de komende vier weken alleen moet vermaken. Het is wel goed voor zijn swahili. Het project staat goed op de rails, er is belangstelling genoeg en wanneer het lukt de zaak goed te managen gaat het een mooie toekomst tegemoet.

Deuken

Donderdagavond naar Willem van de Burg. Er ligt nog een akkefietje uit het verleden waarbij een van de Rotaryauto’s beschadigd is. Vervolgens is er een amateuristisch poging tot herstel gedaan waardoor de schade alleen maar groter is geworden. De dader ligt op het kerkhof. Waren het de medewerkers van Willem die na een avondje stappen wat overmoedig parkeerden? Getuigen hoorden ‘snachts wel een klap en verdacht getimmer. Gebeurde het na het weekeinde? We komen er niet uit. En dan zijn er natuurlijk geruchten. Al met al blijft de oorzaak en daarmee de aansprakelijkheid onduidelijk.
Vrijdag op zoek naar een negentig plusser. Dat zit zo: Er bestaat gelieerd aan het Rotaryproject een ondersteuning aan hoogbejaarden. Zij krijgen eens in de maand een pakket met rijst, suiker, bonen, meel, olie en wasmiddel. Er bestaat in Kenia niet iets als AOW of pensioen. Ouderen zijn volledig afhankelijk van familie en of buren. Een van de oudjes heeft kiespijn en Robert weet waar hij woont. We treffen een blinde oude man op een bankje naast zijn lemen hut aan. Met een radio, maar zonder kiespijn. Hij blijkt de verkeerde. Een paar kilometer verderop woont een lotgenoot. Deze blijkt zijn dagen op bed door te brengen en wordt door een kleinzoon naar een stoel geleid. Hij heeft wel pijn. De zere kies is er snel genoeg uit, maar wat een treurig bestaan. Elke dag het zelfde, zelfs geen verschil tussen dag en nacht. Zijn dochter kijkt nog wel naar hem om, zoonlief schijnt het allemaal wel te geloven.
Zaterdag vroeg naar Lamu. Eerst een rondje langs de Nederlandse kolonie aldaar. Monica, de hotel eigenaar, een buurvrouw uit Rotterdam die hier ooit woonde en kennissen van Jan, die een huis op Lamu aan een erfenis overhielden. De opvolger van Jan, Ton van het vliegveld gehaald. In de avond veel vis met als passend gezelschap een Libanese medewerker van Tetrapack die in Kenia en de rest van de wereld de vervoersketen van stable till table uitrolt. Daar waar voldoende veehouders aanwezig zijn worden gekoelde inleverpunten voor melk gebouwd en vandaar het transport naar melkfabrieken georganiseerd en vandaar verder naar de consument. Met wat adviezen stijgt de productie enorm, gaat er geen melk meer verloren en verveelvoudigd de opbrengst. En verdient Tetrapack een leuke boterham. Ook hier wel weer het bekende verhaal: Je moet er bijblijven. Om 1.00 uur belt Robert. De dochter van zijn broer is overleden. In Mpeketoni is geen begraafplaats. De doden worden op eigen erf ter aarde besteld. Dat stukje grond wordt daardoor wel onverkoopbaar en dus strategisch gekozen. Of hij morgen de auto mag gebruiken om het lichaampje vanuit het ziekenhuis te vervoeren. Onder voorwaarden akkoord gegaan. Zondag veel zon, zee en golven. Om vier uur weer naar Mpeketoni. Daar staat een breed grijnzende Wim van de Burg te wachten. Robert blijkt vanmiddag achteruit rijdend de auto van een van zijn medewerkers een deuk te hebben bezorgd. De deuk is onmiskenbaar, het verhaal van Robert komt morgen. Op zich al knap, er rijden hier zo weinig auto’s rond, om elkaar dan toch op deze manier twee keer in korte tijd te vinden.
Maandag weer eens naar Baharini. De wervingscampagne lijkt succes te hebben. Er zijn aardig wat patiënten, ook voor vullingen en zelfs wortelkanaalbehandelingen. Robert erkent niet alleen de deuk in de auto van Wim te hebben veroorzaakt, maar eerder op de dag ook nog een buitenspiegel verloren te zijn tegen een boomstam. Het feest kan niet op. Vanmiddag een afspraak met de Medical Officer van het ziekenhuis van Mpeketoni. Hij is behalve de enige specialist, gynaecoloog, ook de manager van het instituut. Nog maar net in dienst en zit hij vol plannen. Samenwerking met het tandheelkundeproject ziet hij helemaal zitten. Zijn grootste probleem is uiteraard geldgebrek. Alle gebouwen zijn korte of langere tijd geleden door vooral buitenlandse instanties geschonken. De overheid draagt nergens aan bij, ook niet aan het onderhoud. Dat is duidelijk te zien constateerden we al eerder. Hij verzorgt een uitgebreide rondleiding langs alle plekken die voor verbetering vatbaar zijn. Helaas kan er weinig worden overgeslagen.

Laatste school

Maandagavond komt de huisrat aan zijn einde. Na een paar dagen afwezigheid is hij in de kledingkast van Jan opgedoken. Het lukt het dier op de deur te jagen en hem daar met een bezem vanaf te slaan. Het vervolg is even voorspelbaar als onbeïnvloedbaar. Je blijft doorslaan tot er geen beweging meer in het beest zit. En iets langer. Op dinsdag staan Hongwe en Witu op het programma. Eddy en Robert doen de volwassen, met Cecilia naar een school in de buurt. De leerlingen van klas 5 krijgen eerst uitgebreid poetsinstructie. Met behulp van een gebitsmodel en posters tracht Cecilia de met ernstig gezichten luisterende leerlingen te overtuigen van het nut van gezond eten en goed poetsen. Daar mankeert nog wel wat aan. Van de 24 leerlingen heeft er maar eentje een gaaf gebit. Een klas met minder dan 30 leerlingen is in Kenia een uitzondering, maar op deze school regel. De kinderen lopen er ook nog relatief goed gekleed bij. Misschien heeft de school aantrekkingskracht op meer bemiddelde ouders en verklaart dat de beroerde gebitssituatie. We nemen zeven kinderen mee voor hun behandeling, de rest komt de komende twee dagen aan de beurt. Robert en Eddy gaan ondertussen naar Witu. Kikuyu’s, de stam waar de meeste bewoners in deze streek en ook de medewerkers van de Rotary Doctors toe behoren verwisselen de l en de r volstrekt willekeurig met elkaar. Florance wordt Frolance, three wordt tlee enzovoort. Daarnaast zijn het Swahili en het Engels na het Kikuyu voor hen de tweede en derde taal. Niet verwonderlijk dat de zin ‘What do you mean” de meeste gebruikte is de afgelopen weken.

Woensdag halen we de kinderen van de Heshima school in twee groepen naar Hongwe. Lekker de hele dag doorwerken. Er dreigt zelfs een koelwatertekort. De mobiele tandartsunit gebruikt koelwater uit een los flesje dat gevuld dient te worden met gedestilleerd water. Dat is onder de naam accuwater bijna overal te koop en een van de kinderen gaat het halen. Bijna overal te koop, niet omdat hier zo veel auto’s rijden, maar omdat op veel shamba’s inmiddels een zonnepaneel is geïnstalleerd waarvan de energie in een accu wordt opgeslagen. Een van de voorbeelden van ontwikkeling in de omgeving van Mpeketoni. Er zijn meer tekenen. Vergeleken met een paar jaar terug rijden er veel meer motortaxi’s, bobaboda’s rond. Afhankelijk van de afstand brengen ze je voor 50 tot 200 schilling waar je wezen wil. Tegen 50% toeslag mogen er twee passagiers op de buddyseat plaatsnemen, maar ook een zak houtskool, een bos brandhout of een opgerolde golfplaat wordt probleemloos vervoerd. Het is kennelijk geen vetpot. Na het opstappen moet de bestuurder vaak eerst langs de benzinepomp om voor 100 schilling een liter benzine in de tank te laten gooien. De pompbedienden hebben grote handigheid ontwikkeld om in een keer precies de juist hoeveelheid af te meten.

Tussen half vijf en zes beleven we het dagelijkse zonzakken. Op het dakterras met een biertje de dag door spreken terwijl de zon langzaam, maar wel sneller dan in Nederland, achter de horizon verdwijnt. Huisartsenij is ook in de tropen afwisselender dan tandheelkunde. Hoewel de meeste patiënten zich melden met malaria is er elke dag ook wel iets bijzonders te zien. Vieze wonden, grote gezwellen, nare verminkingen en verwaarloosde kwalen. Met de bijbehorende plaatjes en verhalen.

Donderdag de laatste dag met kinderen van de Heshimaschool in Hongwe. Morgen begint de zomervakantie. Robert en Eddy mogen met z’n tweeën de lange weg naar Hindi afleggen voor de extracties aldaar. Zuster Olivia die het kliniekje in Hongwe leidt Aansluitend met Sammy naar de markt. Mpeketoni is eigenlijk een grote marktplaats. Zeven dagen in de week, alleen zondagmorgen gesloten. In het midden van het stadje de eigenlijke markt. Houten stalletjes met een bladerdak, maar ook veel handel op de grond met de verkoper er tussenin. Van groenten tot fietssturen, van kleding tot potloden, bijna alles is te koop. Rondom de markt de winkels. Eigenlijk ook marktkramen maar dan met stenen of golfplaten muren. Ook hier is van alles door elkaar te koop. Van branchering heeft hier nog nooit iemand gehoord. Hoewel er wel een vorm van huisvuilophaaldienst bestaat in de vorm van een gammele handkar liggen de straten vol met troep. Samen met de modder en de afwezigheid van riolering garantie voor een stinkende bende. In Nederland was het honderd jaar geleden niet anders buiten de grote steden. Een stukje land en daarnaast een negotie. Lees Geert Maks “Hoe God verdween uit Jorwerd” maar eens op na.

Wezen

Op vrijdag zijn er in Baharini genoeg kinderen, de schoolexamens zijn alweer voorbij, en volwassenen om op twee stoelen te werken. De hummeltjes uit groep een met vaak diepe gaten laten zich over het algemeen weer gemakkelijk behandelen. Dat geldt niet voor een van de volwassen klanten. Met veel misbaar, schokken en kronkelen geeft ze aan dat de behandeling niet naar haar wens gaat. Bloeddruk en hartslag zijn normaal. Haar uiteindelijk maar buiten in het gras gezet. Daar komt ze weer langzaam tot zichzelf. Maandag nog maar eens proberen. Vrijdagmiddag wordt er gepoetst. Zowel de behandelkamer als de auto krijgen een grote beurt. Met name de auto is een hele klus. De modder van een hele week laat zich slechts met veel water en stevig bezemen verwijderen. Eddy vertaalt intussen de Engelse wervingsposter in het Swahili. Daarvan gaan we er 40 maken en volgende week verspreiden.

Zaterdag naar Malindi. Bij het postkantoor staat een hele stapel dozen met medicijnen te wachten. Daarna verder naar een onder de startbaan van het vliegveldje gelegen weeshuis van Lizette Andeweg. Zij vangt in twee gehuurde, doorgebroken woningen 16 weeskinderen op. Ter verwelkoming zingen ze een aantal liedjes. Daarna worden de gebitten bekeken en waar nodig behandeld. Het weeshuis bestaat nu twee jaar en de exploitatie is niet eenvoudig. Keniaanse overheidsinstellingen werken niet echt mee en de financiering gaat niet van een leien dakje. Beoogde nieuwbouw komt maar moeizaam van de grond. Een lovenswaardig maar ook kwetsbaar initiatief. We blijven eten en gaan daarna op zoek naar een stroomgenerator. Over de prijs valt te onderhandelen. De duurzaamheid van het apparaat zal moeten blijken, maar kostbaar is hij in elk geval niet.

Het Driftwood hotel ligt compleet met palmen, ligbanken en een met een knuppel gewapende bewaker aan een spierwit strand. Kenia is een echte nachtwakersstaat. Voor elk bankgebouw, gesloten of niet, elk hotel, elk strand en elke ommuurde woning zit (meestal) of staat (soms) dag en nacht iemand op wacht. Het toeristenseizoen is kennelijk nog niet begonnen, tijdens het diner is voor twee tafeltjes een staf van zeven personen beschikbaar. Twee obers, twee koks en hun chef, een manager en een barman. Geen onverwachte bewegingen maken anders vliegt er onmiddellijk een bediende in je nek.

Zondagmorgen is het eb. Het eerste rif, er zijn er in totaal drie parallel aan de kust, is dan begaanbaar. Met een gids die de doorwaadbare plekken weet op zoek naar zeesterren in alle maten en kleuren, kreeften en murenen. Bovenop de dozen die al achterin de auto liggen komen nog ruim honderd broden. Peter haalt ze op bij de plaatselijke bakkerij en verkoopt ze binnen twee dagen in Mpeketoni voor 33 cent per stuk. Mpeketoni heeft geen bakker. Normaal gaat de aanvoer als bagage mee met de bus voor 50 cent per doos.

De maandag in Baharini verloopt als de vorige. Halverwege de ochtend komt de referendumcampagne voorbij. Een vrachtwagen vol luidsprekers. Volgende week woensdag wordt een referendum gehouden over de invoering van een nieuwe grondwet. De campagne roept met luide muziek en veel misbaar op om te gaan stemmen. Willekeurig ondervraagden kunnen niet echt aangeven wat er op het spel staat, maar stemmen gaan ze wel.

Bezig blijven

Dinsdag staat de tweeslag Hongwe en Witu weer op het programma. Omdat de behandelstoel in Mokowe is achtergebleven voltrekken de extracties zich op het aanwezige keukenmeubilair. Er zijn niet veel belangstellenden, op elke locatie tien. Eddy en Robert kwijten zich ijverig aan hun taak, Cecilia is in Mpeketoni achtergebleven om zich in het ziekenhuis te laten onderzoeken. Over een maand hoopt ze daar te bevallen van haar tweede kind. Wel zelf voldoende hechtdraad meenemen. Dat zelfde ziekenhuis bezoeken we aan het eind van de middag. Het traditionele beeld van een overheidsziekenhuis in Kenia. Een omheind terrein met verspreid een aantal slecht onderhouden betonnen gebouwen. Vieze vloeren, kringen op het plafond en bladderende muren. Een prijslijst naast de ingang, een weinig gebruikte ambulance onder een afdak. We babbelen wat met de Medical Officer en de enige verpleegkundige die erg lange werkdagen maken. Er is een twintigtal patiënten opgenomen. Een paar kinderen met ernstige brandwonden over een groot deel van het lichaam, gevallen van ernstige malaria en een oudere man die op zijn akker door een groene mamba, een gifslang, is gebeten. Aangezien een passend antigif niet voorradig is zal hij in de loop van de avond overlijden. Van een tuinstoel en een paar fietswielen is met veel creativiteit een rolstoel vervaardigd.

Daarna langs de kliniek van dokter Ruben, een van de commerciële klinieken in de stad. Een spreekkamer, een farmacy, drie opnamebedden, een echte rolstoel en een laboratorium. Vierentwintig uur per dag open en het is er de hele dag door druk. Vooral de medicijnverkoop doet het goed. Een consult zonder recept is in Kenia geen consult.

Woensdag weer naar de school in Mokowe. De weg is gelukkig enigszins opgedroogd en daardoor beter begaanbaar. In elk geval zijn de kuilen weer zichtbaar. De laatste leerlingen ondergaan hun behandeling. De meeste gelaten, een enkeling tegenstribbelend. Hoewel het lesprogramma op het prikbord een doorlopend programma van activiteiten aangeeft bestaat de dagvulling in werkelijkheid toch vooral uit rondhangen op het schoolplein. De keuken produceert rond het middaguur een geweldige hoeveelheid rook en een warme rijstmaaltijd. Wonderbaarlijk hoe uit zo’n zwartgeblakende ruimte zo’n spierwit gerecht getoverd kan worden. Water is alleen beschikbaar uit de pomp. Er vormt zich daar al snel een rijtje leerlingen die het apparaat op afroep voor de Daktari willen aanzwengelen. Ter afsluiting krijgen de kinderen allemaal een tandenborstel en worden ze toegesproken.

Donderdag naar Hindi. Ook weer ver weg. Robert kan gelukkig rijden. Er zijn weinig patiënten, een mooie gelegenheid om de planning voor de komende weken eens door te nemen. Volgende week zijn er in tegenstelling tot wat eerder gemeld werd weer schoolkinderen, maar daarna is het vakantie en kan er extra aandacht uitgaan naar de volwassenenzorg. Dat moet dan wel bekendheid aan gegeven worden. De vraag is hoe. Uit het team komen weinig ideeën. Commercieel denken is hier toch niet met de paplepel ingegoten. Een voostel om wat aanplakbiljetten te maken wordt hartelijk omarmd. Vanavond dan maar mee aan de slag, morgen op campagne.

Bij thuiskomst blijkt Sammy voor de televisie te liggen slapen. Volgens Jan een dagelijks terugkerend fenomeen. Er zijn drie zenders beschikbaar. Een met elke dag live of in herhaling de parlementsvergaderingen, een met de hele dag door kerkdiensten uit de hele engelstalige wereld en een met muziek. De parlementsuitzending schijnt het beste slaapmiddel te zijn.

Challenge

Vrijdagavond komt Margaret. Twee jaar geleden dook ze als vrijwilliger op bij het Rotary Doctorsproject. Ze bleek een opleiding tot tandtechnicus te volgen, maar die dreigde door geldgebrek te sneven. Inmiddels is ze met enige hulp bijna afgestudeerd en keert ze maandag terug naar Mombasa voor de laatste maanden praktijkervaring. Een laboratoriumuitrusting is in Nederland bij elkaar gezocht en komt binnenkort naar Kenia. Benieuwd of het lukt een prothesepraktijk in Mpeketoni te beginnen. De latente vraag is zeker aanwezig.

Het weekeinde op het eiland Lamu bestaat uit wandelen, museumbezoek, zeilen, eten onder de sterren en strandvertier. Op het vasteland heeft het ondertussen flink geregend. De wegen zijn een grote modderpoel geworden. Peter glibbert en glijdt met zijn Toyota alle kanten op.

Maandagmorgen naar de speciale school in Mogowe: The Lamu school for the mentaly challenged. Eddy en Robert zullen vandaag samen de kliniek in Baharini bemannen. Cecilia om acht uur opgehaald. Haar echtgenoot rijdt mee. Hij moet wat zaken met de autoriteiten regelen en daarvoor moet je in Kenia naar de districtshoofdstad, in dit geval Lamu. Een hele reis voor een tamelijk onbenullig document.

De weg is nog slechter dan gisteren. Alle kuilen staan vol water zodat niet valt in te schatten hoe diep ze zijn en ook de bermen staan blank. Het is kiezen tussen wegslippen en wegzakken en soms gebeurt allebei tegelijk. Passerende bussen lijken zich diagonaal voort te bewegen. De tocht van nog geen 45 kilometer duurt meer dan anderhalf uur. Onbegrijpelijk dat sommigen in Nederland dit voor hun lol doen. Je krijgt er ernstige pijn van in je rug.

Bij de school helpt het halve lerarencorps met uitladen. Hoewel de door de school beschikbare generator volgens opschrift minstens 2000 watt zou moeten leveren valt er niet meer dan een kwart daarvan uit te persen. Ook een tweede en een derde uit het dorp aangevoerde exemplaar laat het afweten. De oplossing is het aanstellen van een hoofd stekkerwisselaar. Eerst de compressor op onze eigen generator aansluiten. Wanneer die op druk is de afzuiger aan het stroominfuus. Na het leggen van ongeveer twee vullingen is de compressortank leeg en leidt de kreet: Change please tot wisselen van stekkers en het weer opbouwen van druk.

Het lukt zo een dozijn kinderen te behandelen. Op een na gaat dit zonder problemen. Voor het eventueel trekken van kiezen wil de directeur eerst toestemming van de ouders, dat komt wel in een later stadium. Om vier uur schuiven we alle apparatuur in de kamer van het schoolhoofd die daarmee zijn werkplek voor deze week verliest. Alleen de generator en het gebruikte instrumentarium gaan mee naar Mpeketoni. Inmiddels is de echtgenoot van Cecilia gearriveerd en hotse botsen we weer anderhalf uur terug. Reprise op woensdag, donderdag en zonodig vrijdag.

De eerste week

Wim van de Burg komt op visite. Twintig jaar geleden begonnen vanuit een hutje inmiddels uitgegroeid tot de onbetwiste onderkoning van Mpeketoni. Weet jaar in jaar uit met name in het Westland gelden bij elkaar te brengen om allerlei ontwikkelingsprojecten tot stand te brengen. Het hutje is inmiddels ingeruild voor een riante behuizing op een groot stuk grond waar allerhande teelttechnieken worden uitgeprobeerd. Op het terrein staat naast een werkplaats, een schuur en een gastenverblijf ook het onderkomen van de Rotary Doctors. Er wordt de hele dag door geschoffeld, geharkt, gezaagd en getimmerd. De organisatie van Wim en inmiddels zijn Keniaanse vrouw bouwde de afgelopen jaren tientallen scholen en waterputten. De putten worden met de hand gegraven tot een diepte van soms wel 30 meter.

Op dit moment is er een groep Westlanders op bezoek, die bouwactiviteiten afwisselt met excursies. De twee verpleegkundigen uit het gezelschap gaan ook een dagje met dokter Jan mee. Vieze wonden kijken zoals hij dat plastisch uitdrukt. De groep straalt een grote mate van blijheid uit. Ze blijven in totaal drie weken met als afsluiting een safari. Woensdag blijft Robert in Baharini om de zorg aan de langskomende volwassenen te verlenen. Met Cecilia weer naar Hongwe. Dit maal om de laatste leerlingen van een van de plaatselijke scholen te behandelen. We halen ze met de auto op. Onderweg zingen ze niet geheel spontaan, maar wel heel mooi en meerstemming geweide liederen.

Donderdag staan twee locaties op het programma. Eerst Hindi, een heel stuk rijden over hobbelige wegen. Op de medisch post is het een grote drukte. Er worden gratis muskietennetten uitgedeeld aan moeders met kleine kinderen. De laatsten moeten als bewijs worden meegebracht. Met een certificaat van echtheid. Onder de cliëntèle van vandaag bevinden zich twee gedetineerden uit de nabij gelegen gevangenis. Beide dames zijn gehuld in een zwart-wit gestreepte jurk waarvan kennelijk slechts een maat beschikbaar is. De dunste van het stel moet het geval met beide handen rond het lichaam houden. De strafbare feiten, onder andere marihuanabezit, worden ongegeneerd besproken.

Om twaalf uur kunnen de tangen weer opgeborgen en gaat de rit via het Hardrock Café, ja zelfs hier aanwezig, al is er geen sprake van muziek laat staan van Hardrock. Na de lunch gaat het veder naar Mokowe. Daar is de regionale Lamu School for the Disabled gevestigd. Het niveau is vergelijkbaar met dat van een Nederlandse ZMLK school. Het terrein en de gebouwen zien er goed verzorgd uit. De kinderen blijven er slapen en krijgen een afwisselend programma voorgeschoteld. Het eten, maïs met bonen, is net opgediend. In de raamloze keuken staan grote pannen op houtvuren te pruttelen, de porties zijn riant. Op twee na laten alle 60 kinderen zich gewillig inspecteren. Het gebit moet wel tussen de maïs en de bonen worden opgezocht. We beloven volgende week, de laatste week voor de vakantie, drie dagen lang te komen behandelen. Met de aanwezige generator en ons eigen exemplaar moet net genoeg stroom opgewekt kunnen worden.

Ondertussen is Eddy, de nieuwe Coho, zeg maar HBO-tandarts gearriveerd. Hij heeft samen met Steven, de Coho uit Mundica, bijna een etmaal in de bus gezeten. Hij heeft al een matras gekocht en is tevreden met de kamers die Cecilia voor hem geregeld heeft. Twee kale ruimten met elektriciteit, het collectieve toilet is tien meter verderop, de waterput nog iets verder. Op het terrein dat bij een kerkgebouw hoort staan meerdere woningen, een gemeenschapsruimte waar druk vergaderd wordt en een school. Daar tussendoor sjouwen kippen, geiten, een koe en heel veel kinderen. De heren blijven eten en gaan daarna vroeg naar bed.

Vrijdag is het observatiedag. Hoe gaat de nieuwe medewerker het doen. Kan hij alleen kiezen trekken of behoren ook vullingen tot zijn repertoire. Zijn benadering van de patiënten, zowel volwassenen als kinderen is in elk geval heel vriendelijk en verder valt het reuze mee. Het prepareren van een vulling kost hem erg veel tijd en de gereedschapkeuze is voor discussie vatbaar, maar hij beheerst de uitgangspunten. Alleen ervaring ontbreekt overduidelijk. Dat is echter een kwestie van tijd. Alle medewerkers nogmaals op het hart gedrukt dat zij het project moeten trekken en verantwoordelijk zijn voor het succes. Nog drie weken en dan moeten ze het samen doen. Scholen bezoeken, kinderen behandelen en ook nog geld verdienen met de volwassenenzorg.

Na een uitgebreide poetsbeurt gaan alle instrumenten achterin de auto voor het programma van maandag in Mokowe. Bij de afslag naar Farmers Court staat langs de hoofdweg een roadblock. Dit bestaat uit een aantal metalen balken met scherpe punten dwars over de weg met in de berm twee of drie agenten. Ze laten ons met rust, maar bijna elke motorrijder wordt aangehouden. Geen helm betekent een boete, wel een helm maar een korte broek een boete. Lange broek maar sandalen een boete. Dichte schoenen maar geen rijbewijs een boete. In het voorbijrijden een bankbiljet naar de agenten werpen is voordeliger en spaart tijd. Ze vinden toch altijd wel wat. Steven gaat morgen weer terug naar Mundica en dient zijn declaratie in. Voor 25 euro zit hij weer een etmaal in de Simba tours bus.

Aan de slag

Het is allemaal goed geregeld. Maandagmorgen zit de wachtruimte van Baharini, een afdak met hardhouten banken zonder muren, goed vol. Een vijftiental volwassenen laat zich van allerlei kiezen in diverse staat van verval verlossen. Het is wel weer even wennen aan de vele vliegen die op het mensenbloed afkomen. Wanneer de ingreep wat langer duurt doordat de wortels moeilijk te grijpen zijn vult de mondholte zich snel met meerdere dikke bromvliegen.

Ondertussen haalt assistent Robert met de auto een tiental kinderen van een school uit de buurt. Het zijn eersteklassers die door Frank, de vorige tandarts hier, gecontroleerd en van een behandelplan voorzien zijn. In hun geel met bruine uniformen lijken zij uit de verte wel op een jeugdteam van hockeyvereniging Spijkenisse. Gelaten ondergaan zij de geïndiceerde zorg. Het valt ook nu weer op hoe gedisciplineerd ze zijn. De zes tot tien jarigen zitten rustig uren te wachten, pas wanneer iedereen klaar is wordt er even op de draaimolen van de kliniek gespeeld. De prachtige tandartsunit die hier staat heeft al geruime tijd geleden begeven. Niet geschikt voor de tropische omstandigheden. De stoel doet het nog wel en samen met een losse afzuiger en borenset valt prima te werken.Nadat de kinderen weer zijn teruggebracht naar hun vervallen schoolgebouw wordt de hele tandheelkundige installatie ingepakt en achterin de auto geladen. Morgen gaat de tandheelkunde on tour.

Terug in het Doctors Plaza eerst een stukje met dokter Jan gefietst. De vele stenen op de weg zijn helaas teveel voor het Chinese rijwiel. Het ventiel wordt met rubber en al uit de velg geblazen. Het uitzicht vanaf het dakterras op de zonsondergang is weer adembenemend. De huisrat houdt de gemoederen gedurende avonduren aardig bezig. Het beest is er al minstens een week, kruipt door de kleinste gaatjes, blijkt te kunnen watertrappelen in de toiletpot en laat zich op geen enkele wijze vangen.

Dinsdag eerst naar Hongwe. Een kwartiertje rijden. Hier hetzelfde beeld als in Baharini. Een afdak, wat banken en drom wachtende cliëntèle. Het kliniekje in Hongwe wordt gerund door een aantal religieuzen. Zij schrijven de patiënten in en wegen ze om onduidelijke redenen. Om twaalf uur is ook de laatste klant met een gaasje tussen de kaken vertrokken. De afhandelstoel ingeklapt, het instrumentarium in een koffer en op naar Witu, ongeveer drie kwartier rijden. Witu ligt langs de doorgaande weg van Malindi naar Lamu en het is er een drukte van belang. Met grote regelmaat stoppen er volgeladen bussen op weg naar Mombasa en Nairobi. Ze worden bestormd door verkopers van fruit, gebak en aanverwante zaken. Middenin die drukte staat een medische post waar we een kamer mogen gebruiken. Nadat de spullen zijn uitgepakt komt er een stroom klanten op gang. Dikke wangen, een uitgeslagen tand waar verder niets aan te doen is en heel veel rotte kiezen. Goed voor een hele middag werk.

De fietsenmaker van Mpeketoni, die ook lassen kan, vervangt voor anderhalve euro de band. Naar zijn zeggen door een van goede kwaliteit. De assistente Cecilia gelijk maar naar huis gebracht. Zij is hoogzwanger en huurt twee kamers in een guesthouse. Dat is anders dan gedacht geen hotel maar een woongebouw waar een aantal gezinnen een of meerdere kamers huurt en het sanitair deelt. Een kamer is om te slapen de andere om de zitten, te eten maar ook te koken. En dat met straks twee kinderen. Haar echtgenoot werkt als verpleegkundige in een ziekenhuis aan de kust en komt een week per maand naar huis.

Komen

Het vertrek vanaf Schiphol wordt door een haast tropische regenbui met een uur vertraagt. In een lange file sukkelt het vliegtuig door de kletsnatte Haarlemmermeer op weg naar wat zo toepasselijk de Polderbaan heet. Kenya Airways heeft zich in een vlaag van pan-Afrikaanse solidariteit het WK voetbal geheel eigen gemaakt met stickers op de vloer en voetballen op het tenue van het personeel. De buren, op weg om namens de Hoge School Utrecht drie studenten te selecteren voor een stage in Nederland, vinden verderop stoelen met meer beenruimte. Dankzij de vrij gekomen plaatsen zowaar met gestrekte benen kunnen slapen.

Reizen is vaak wachten. Zo ook zondag. De aansluiting in Nairobi laat vijf uur op zich wachten. Zoals een voormalige Engelse kolonie betaamt serveert men hier thee met melk. Alleen dan in de vorm van een beker melk met een theezakje er in. Tijdens de tussenlanding in Malindi een tas vol spullen uit Spijkenisse aan Lizette Andeweg gegeven. Zij exploiteert in de buurt een weeshuis en heeft een aantal sponsors op Voorne-Putten. In de komende weken hoop ik er een keer langs te gaan. Het vliegveld van Lamu wordt verbouwd. Men verwacht kennelijk een langdurige operatie. De schutting van golfplaten oogt degelijker dan de doorsnee woning die hier meestal van het zelfde materiaal is opgetrokken. De aankomsthal bestaat voorlopig uit twee stapels houten pallets.

Tussen de ook nu weer luidruchtige kruiers staan dokter Jan van der Hoeve en chauffeur Peter al te wachten. Er is al een boot naar het vasteland geregeld. De prijsonderhandelingen achteraf duren langer dan de hele overtocht. Met 1800 schilling in de achterzak verdwijnt de schipper met een kwaaie kop.

Op Farmers Court, de verblijfplaats voor de komende weken, is de afgelopen jaren flink bijgebouwd. Het Doctors Plaza is voltooid met een verdieping en een dakterras met uitzicht over de bananenbomen, er is een werkplaats gebouwd, elektriciteit aangelegd en er is een watertoren opgericht. Sammy de houseboy staat in vol ornaat op de stoep. Alleen de koksmuts ontbreekt. Hij is blij met een nieuwe accu voor zijn camera. Wim van de Burg, de gastheer op Farmers Court en in het dagelijks leven leraar op een school in Vlaardingen, heeft gasten. Dertien leerlingen uit Nederland komen een school hier in de buurt bouwen. Gisteren is de eerste steen gelegd in aanwezigheid van allerlei notabelen. Vandaag is het rustdag aan het strand met vanavond voetbal op de buis. Ze zijn er helemaal klaar voor in hun oranje outfit.

Mpeketoni revisited

Zondag 11 juli 2010 hoop ik voor het eerst sinds 2 jaar weer in Mpeketoni in het  noordoosten van Kenia te arriveren. Veel is rond de Rotary Doctors aldaar hetzelfde gebleven. Sammy kookt en poetst, Robert en Cecilia assisteren en de zusters van Baharini hebben nog steeds wat te zeuren. Maar er zijn ook dingen veranderd. Zo is het tandheelkundige project mobiel gemaakt dankzij de aanschaf van een auto met opvouwbare apparatuur, is er een heus Doctors Plaza verrezen en arriveert de komende week een Coho, een gekwalificeerde en bevoegde tandheelkundige kracht, zodat het project ook in afwezigheid van de Nederlandse tandarts kan doorgaan. Via dit weblog probeer ik u op de hoogte te houden van hetgeen zich in dit deel van Kenia in het dagelijks leven afspeelt, u deelgenoot te maken van de belevenissen in de tandheelkundige praktijk alhier en het leven van alledag van commentaar te voorzien. Uw reacties zie ik gaarne tegemoed.

Arjun van der Dussen.