Aan de slag

Het is allemaal goed geregeld. Maandagmorgen zit de wachtruimte van Baharini, een afdak met hardhouten banken zonder muren, goed vol. Een vijftiental volwassenen laat zich van allerlei kiezen in diverse staat van verval verlossen. Het is wel weer even wennen aan de vele vliegen die op het mensenbloed afkomen. Wanneer de ingreep wat langer duurt doordat de wortels moeilijk te grijpen zijn vult de mondholte zich snel met meerdere dikke bromvliegen.

Ondertussen haalt assistent Robert met de auto een tiental kinderen van een school uit de buurt. Het zijn eersteklassers die door Frank, de vorige tandarts hier, gecontroleerd en van een behandelplan voorzien zijn. In hun geel met bruine uniformen lijken zij uit de verte wel op een jeugdteam van hockeyvereniging Spijkenisse. Gelaten ondergaan zij de geïndiceerde zorg. Het valt ook nu weer op hoe gedisciplineerd ze zijn. De zes tot tien jarigen zitten rustig uren te wachten, pas wanneer iedereen klaar is wordt er even op de draaimolen van de kliniek gespeeld. De prachtige tandartsunit die hier staat heeft al geruime tijd geleden begeven. Niet geschikt voor de tropische omstandigheden. De stoel doet het nog wel en samen met een losse afzuiger en borenset valt prima te werken.Nadat de kinderen weer zijn teruggebracht naar hun vervallen schoolgebouw wordt de hele tandheelkundige installatie ingepakt en achterin de auto geladen. Morgen gaat de tandheelkunde on tour.

Terug in het Doctors Plaza eerst een stukje met dokter Jan gefietst. De vele stenen op de weg zijn helaas teveel voor het Chinese rijwiel. Het ventiel wordt met rubber en al uit de velg geblazen. Het uitzicht vanaf het dakterras op de zonsondergang is weer adembenemend. De huisrat houdt de gemoederen gedurende avonduren aardig bezig. Het beest is er al minstens een week, kruipt door de kleinste gaatjes, blijkt te kunnen watertrappelen in de toiletpot en laat zich op geen enkele wijze vangen.

Dinsdag eerst naar Hongwe. Een kwartiertje rijden. Hier hetzelfde beeld als in Baharini. Een afdak, wat banken en drom wachtende cliëntèle. Het kliniekje in Hongwe wordt gerund door een aantal religieuzen. Zij schrijven de patiënten in en wegen ze om onduidelijke redenen. Om twaalf uur is ook de laatste klant met een gaasje tussen de kaken vertrokken. De afhandelstoel ingeklapt, het instrumentarium in een koffer en op naar Witu, ongeveer drie kwartier rijden. Witu ligt langs de doorgaande weg van Malindi naar Lamu en het is er een drukte van belang. Met grote regelmaat stoppen er volgeladen bussen op weg naar Mombasa en Nairobi. Ze worden bestormd door verkopers van fruit, gebak en aanverwante zaken. Middenin die drukte staat een medische post waar we een kamer mogen gebruiken. Nadat de spullen zijn uitgepakt komt er een stroom klanten op gang. Dikke wangen, een uitgeslagen tand waar verder niets aan te doen is en heel veel rotte kiezen. Goed voor een hele middag werk.

De fietsenmaker van Mpeketoni, die ook lassen kan, vervangt voor anderhalve euro de band. Naar zijn zeggen door een van goede kwaliteit. De assistente Cecilia gelijk maar naar huis gebracht. Zij is hoogzwanger en huurt twee kamers in een guesthouse. Dat is anders dan gedacht geen hotel maar een woongebouw waar een aantal gezinnen een of meerdere kamers huurt en het sanitair deelt. Een kamer is om te slapen de andere om de zitten, te eten maar ook te koken. En dat met straks twee kinderen. Haar echtgenoot werkt als verpleegkundige in een ziekenhuis aan de kust en komt een week per maand naar huis.

Komen

Het vertrek vanaf Schiphol wordt door een haast tropische regenbui met een uur vertraagt. In een lange file sukkelt het vliegtuig door de kletsnatte Haarlemmermeer op weg naar wat zo toepasselijk de Polderbaan heet. Kenya Airways heeft zich in een vlaag van pan-Afrikaanse solidariteit het WK voetbal geheel eigen gemaakt met stickers op de vloer en voetballen op het tenue van het personeel. De buren, op weg om namens de Hoge School Utrecht drie studenten te selecteren voor een stage in Nederland, vinden verderop stoelen met meer beenruimte. Dankzij de vrij gekomen plaatsen zowaar met gestrekte benen kunnen slapen.

Reizen is vaak wachten. Zo ook zondag. De aansluiting in Nairobi laat vijf uur op zich wachten. Zoals een voormalige Engelse kolonie betaamt serveert men hier thee met melk. Alleen dan in de vorm van een beker melk met een theezakje er in. Tijdens de tussenlanding in Malindi een tas vol spullen uit Spijkenisse aan Lizette Andeweg gegeven. Zij exploiteert in de buurt een weeshuis en heeft een aantal sponsors op Voorne-Putten. In de komende weken hoop ik er een keer langs te gaan. Het vliegveld van Lamu wordt verbouwd. Men verwacht kennelijk een langdurige operatie. De schutting van golfplaten oogt degelijker dan de doorsnee woning die hier meestal van het zelfde materiaal is opgetrokken. De aankomsthal bestaat voorlopig uit twee stapels houten pallets.

Tussen de ook nu weer luidruchtige kruiers staan dokter Jan van der Hoeve en chauffeur Peter al te wachten. Er is al een boot naar het vasteland geregeld. De prijsonderhandelingen achteraf duren langer dan de hele overtocht. Met 1800 schilling in de achterzak verdwijnt de schipper met een kwaaie kop.

Op Farmers Court, de verblijfplaats voor de komende weken, is de afgelopen jaren flink bijgebouwd. Het Doctors Plaza is voltooid met een verdieping en een dakterras met uitzicht over de bananenbomen, er is een werkplaats gebouwd, elektriciteit aangelegd en er is een watertoren opgericht. Sammy de houseboy staat in vol ornaat op de stoep. Alleen de koksmuts ontbreekt. Hij is blij met een nieuwe accu voor zijn camera. Wim van de Burg, de gastheer op Farmers Court en in het dagelijks leven leraar op een school in Vlaardingen, heeft gasten. Dertien leerlingen uit Nederland komen een school hier in de buurt bouwen. Gisteren is de eerste steen gelegd in aanwezigheid van allerlei notabelen. Vandaag is het rustdag aan het strand met vanavond voetbal op de buis. Ze zijn er helemaal klaar voor in hun oranje outfit.

Mpeketoni revisited

Zondag 11 juli 2010 hoop ik voor het eerst sinds 2 jaar weer in Mpeketoni in het  noordoosten van Kenia te arriveren. Veel is rond de Rotary Doctors aldaar hetzelfde gebleven. Sammy kookt en poetst, Robert en Cecilia assisteren en de zusters van Baharini hebben nog steeds wat te zeuren. Maar er zijn ook dingen veranderd. Zo is het tandheelkundige project mobiel gemaakt dankzij de aanschaf van een auto met opvouwbare apparatuur, is er een heus Doctors Plaza verrezen en arriveert de komende week een Coho, een gekwalificeerde en bevoegde tandheelkundige kracht, zodat het project ook in afwezigheid van de Nederlandse tandarts kan doorgaan. Via dit weblog probeer ik u op de hoogte te houden van hetgeen zich in dit deel van Kenia in het dagelijks leven afspeelt, u deelgenoot te maken van de belevenissen in de tandheelkundige praktijk alhier en het leven van alledag van commentaar te voorzien. Uw reacties zie ik gaarne tegemoed.

Arjun van der Dussen.

Echt naar huis

Het blijft Afrika, alle afspraken ten spijt komen de kinderen dinsdag bijna twee uur te laat. Wel met een heleboel tegelijk. Een technisch mannetje uit het dorp heeft intussen wel de afzuiger weer aan de praat gekregen. Het apparaat moet er helmaal voor uit elkaar. Wanneer hij het blijft doen spaart het een hoop gesleep met vier kilo metaal naar Nederland. Om zes uur klaar, het laatste stuk in het donker naar huis gefietst. Een aparte ervaring. Sammy bakt hartige pannenkoeken. Het kost woensdag enige moeite Peter te bewegen om kinderen van school op te halen en naar Baharini te brengen. Uiteindelijk brengt hij een dozijn. 

Jarig in Kenia, dat betekent in de middagpauze soda, frisdrank, en diverse soorten meelballen. Ze zien er allemaal anders uit maar smaken precies hetzelfde. Het voltallige personeel van het project en de kliniek komt er voor aangesneld. Bij het avondeten zijn er kaarsen, bloemen, ballonnen, cadeautjes (Tusker) en zelfs een taart met opschrift. Helemaal jarig  dus. 

Donderdag is er geen schoolkinderenvervoer te regelen. Op het programma staat de buitenpost in Uziwa. Er wachten een tiental klanten met kiespijn. Er ontbreekt een onderdeel van de uitvouwbare behandelstoel. In een onooglijk winkeltje om de hoek komt een enorme voorraad schroeven en bouten te voorschijn. Er is er een bij die past, nog gratis ook. Voor het personeel is het betaaldag. Altijd reden voor onrust. Bijna iedereen meent recht te hebben op meer. Een voorschot dat niet verrekend zou moeten worden, een extra gewerkte dag of de behoefte aan dienstkleding. Met de mededeling dat dit een zaak is voor de coordinatoren wordt de discussie afgekapt. Er is nog genoeg tijd om naar het strand te fietsen. De slippers en schoenen in diverse staat van ontbinding liggen er nog steeds in grote getalen. Via Mpeketoni weer terug. De stad bestaat vooral uit winkeltjes, er zijn weinig woningen. De winkeliers wonen bijna allemaal op hun shamba, hun vier hectare land elders in de regio. Wel staat achterin elke zaak een bed. In de nachtelijke uren kan de winkelvoorraad niet alleen gelaten worden. Een diefstal is snel gepleegd. Aangezien alle winkels ongeveer het zelfde verkopen is heling geen probleem.

Ze zouden met z’n allen op de fiets komen, de kinderen uit Hongwe. Er komt er geen een. Volgens de leraar zijn hun fietsen stuk. Wel een toevallige samenloop van omstandigheden. We doen het met een tiental pijnklachten en ruimen de behandelkamer op. Allerlei restjes materiaal verdwijnen in de prullenbak. Even bij dokter Ruben in Mpeketoni langs gegaan om gedag te zeggen. Hij buigt zich net over een patient die aan een kinineinfuus is gelegd vanwege ernsige malaria. Ze reageert niet op de gewone medicijnen. Volgens Ruben vooral ten gevolge van de geringe therapietrouw. Zijn collega fysiotherapeut valt hem bij. Regelmatig ziet hij patienten met ingegipste botbreuken niet meer terug. Ze halen het gips er op willekeurige momenten in het genezingsproces zelf af. Er rest dan nog het schrijven van een eindverslag en een overdracht aan de volgende tandarts. De doktersploeg beleeft in Bomani een rekorddag. Ze zagen vandaag 70 patienten. De meeste met een combinatie van malaria, wormen en bilharzia. Geen wonder, het drinkwater wordt ter plekke uit een troebel meertje geschept. Sammy slooft zich nog een keer culinair uit. De passievruchten gaan gemist worden. Morgen naar de kade, het vliegtuig en naar huis.

Weer aan de slag

Donderdagavond om de goede afloop te vieren ongegeneerd een T-bonesteak met cola verorberd. De ingreep van de chirurg blijkt vrijdagmorgen adequaat. Geen klachten meer. Onder het snijden verhaalde hij over zijn contacten met die koning uit Nederland, die Kenia zo goed gezind was dat door zijn bemiddeling een Verenigde Naties hoofdkwartier in Nairobi gevestigd werd. Later bedacht ik mij dat hij vast Bernard bedoelde, die zijn liefde voor het schieten op groot wild kennelijk combineerde met liefde voor het land van de herkomst daarvan. Op weg naar het vliegveld langs het ziekenhuis gereden. De operatie moet nog betaald.

Een kwartier te vroeg, vrij uniek in de vliegerij, vertrekt het vliegtuig naar Lamu. Monika heeft een boot gestuurd. Ze leent ook wat kleding uit. Alle reservekleren zijn in Mpeketoni achtergebleven en zullen inmiddels wel zijn uitgedeeld. De verdere dag met het been braaf omhoog vooral gelezen. Aan het einde van de middag komen Thomas en Betty ook. Zij hebben vandaag een rekord aantal patienten gezien. Zaterdag naar Lamu gewandeld. Langs het King Fath ziekenhuis, een uitgestorven betonnen complex met hier en daar wat patienten. De volstrekte afwezigheid van personeel is opvallend. Op sommige werkdagen wordt er tandheelkunde bedreven. De uitgebreide tarieven lijst geeft aan dat men heel wat in zijn mars heeft. Op de kinderafdeling liggen vier patientjes. Een jongetje met een gebroken bovenbeen, dat met een straatsteen aan zijn enkel wordt opgerekt, een jongetje met een totaal verbrand gezicht en twee ondervoed ogende babies. Alle zorg komt op de ouders neer. 

Thomas vertrekt met tegenzin naar Nederland. We zwaaien. Ook tuinder Ab en zijn gezelschap vertrekken weer naar huis. Hun afsluitende voorlichtingsbijeenkomst in Mpeketoni trok flink wat belangstellenden. Over een jaar zal blijken of de gegeven adviezen resultaat opleveren. De hulporganisatie die Wim van den Burg tien jaar geleden in Mpeketoni heeft opgericht en verantwoordelijk is voor de bouw van vele scholen, waterputten en gezondheidscentra, blijkt een bijzondere verweving van prive en collectief. Waarschijnlijk geheel te goeder trouw, maar niet erg transparant.

Zondag weer langs de zee naar Lamu gelopen. Betty maakt veel foto’s. Buiten het zicht van mannenogen worden de sluiers afgewikkeld en uitgebreid geposeerd. Met een zeilboot naar het vaste land. Leuker en zelfs nog sneller dan met een motorboot. Tegen donker terug in Mpeketoni. Sammy heeft het hele huis opgeruimd en opgepoetst. Alles glimt. Hij maakt ook nog eens de lekkerste maaltijd van de week. Dokter Ruben komt nog even langs. Hij wil de manco’s in de medicijnvoorraad helpen aanvullen. Pillen via hem besteld worden de volgende dag met de bus uit Mombasa geleverd. Ze zijn wel wat duurder dan de medicijnen van de reguliere leverancier. 

Maandag als vanouds weer op de fiets naar Baharini. Peter de chauffeur, die vorige week niet te bewegen was om kinderen van school op te halen en weg te brengen, biedt dit nu spontaan aan. Hij brengt een hele achterbak vol zes tot acht jarigen. We zijn er de hele dag zoet mee. Net als hun oudere broers en zussen laten ze de behandeling gelaten over zich heen komen. Elke poging tot uitleg stuit op een taalbarriere. De paar woorden Swahili leiden niet tot begrip, de kinderen spreken thuis Kikuyu en hebben op school nog niet veel van de Swahililes opgestoken. Helaas sneuvelen in de loop van de morgen zowel de uithardlamp als de afzuigmotor. De eerste laat zich nog met tape herstellen, de laatste met geen mogelijkheid. Het blijft improviseren met gevoelige techniek in een tropisch klimaat.

Omgekeerd

Vanmorgen vroeg opgestaan. Afscheid genomen van de bouwploeg. Ze zijn blij met een stapel shirts en broeken. Met de doktersploeg naar Uziwa. Er zijn een paar omwonenden met kiespijn. Ze zijn voor niets gekomen en krijgen als troost een zakje pijnstillers mee. Peter zorgt voor vervoer naar de kade bij Lamu. Onderweg bellend en smsend blijkt er vanavond geen vliegtuigstoel naar Europa meer beschikbaar. De vlucht naar Parijs is geannuleerd, de andere vluchten zitten daardoor vol. Na overleg met Margriet van Enk, een huisarts die in Nairobi werkt, een afspraak gemaakt met de chirurgen van het Nairobi Hospital. Het vliegtuig naar Nairobi vertrekt eerder dan verwacht. Door een tussenstop in Malindi duurt de reis toch wel even. Het verkeer in Nairobi is een chaos. De taxi wringt zich met moeite door de vele files. Tussen de rijen auto s door lopen tientallen handelaren. De chauffeur trakteert op bananen. Het is even wachten, maar de chirurg oogt zeer professioneel. Zijn diagnose is een infectie na een insectenbeet. Niet meer dan dat. Hij incideert, spoelt en plaatst een draintje. Naar huis teruggaan vindt hij geheel overbodig. Ik ben het er mee eens. Het Fairview Hotel is zowaar uitverkocht, maar om de hoek is een vergelijkbaar onderkomen te vinden. Voor morgen een enkele reis Lamu geboekt. We gaan er nog een week tegenaan.

Te vroeg naar huis

Niet op de fiets maar met de auto naar Baharini. Wel jammer, Peter rijdt bijna een hond dood. Of het slordigheid is of beroepsdeformatie zal wel nooit duidelijk worden maar de Ziwanischool stuurt zowel de kinderen van vrijdag als die van vandaag naar de kliniek. Het zal in het onderwijs misschien niet veel uitmaken of je 15 of 30 kinderen onder handen hebt, in de tandheelkunde maakt het zeker wel wat uit. Het lukt uiteraard niet ze allemaal te behandelen, maar we komen een heel eind. De meegekomen leraar kijkt zeer geinteresseerd toe. Hij zal eens een les aan het gebit wijden. De studieplannen van Robert dreigen een dramatische wending te nemen. Na vele telefoontjes vandaag en vorige week lukt het eindelijk de sleutelfiguur in het toelatingsproces, ene Dr Karanja, aan de lijn te krijgen. Wat hij te melden heeft stemt niet hoopvol: de aanvraag is zoek en de toegestuurde documenten zijn niet te vinden. Of er morgen niet even wat kopien gebracht kunnen worden. Dit terwijl alle papieren drie weken door Robert persoonlijk in Nairobi zijn afgegeven. Bureaucratische onkunde, een opmaat naar het vragen van smeergeld, wie zal het zeggen. Wordt heel misschien vervolgd. De chauffeur Peter is niet erg spraakzaam. Een arts meldde dat eventuele boosheid alleen aan zijn rijgedrag te merken valt. Hoe bozer hij is, hoe harder hij rijdt. Kennelijk is hij nu erg boos. Het is maar goed dat er om half zes geen hond, voor andere dieren wordt wel uitgeweken, op de weg is.  

Dinsdag nog maar een keer met de auto gebracht. Er zijn weer veel kinderen, zowel van de Ziwanischool als van die in Hongwe. Er heerst gelukkig geen scholenstrijd, ze spelen lief met elkaar. Het overige personeel van de kliniek heeft weer niets te doen. De tandartskamer, waar wel wat gebeurt, wordt daardoor een hangplek voor het voltallig personeel. Robert laat zich maar al te graag afleiden. Toch wat vervreemdend om als enige van het hele gezelschap aan het werk te zijn. Ab en Piet komen ook nog even langs. Sommige kinderen hebben een uitgebreid behandelplan, het loopt daardoor aardig uit. Uiteindelijk gaat de laatste scholier om kwart voor zes naar huis. Net als de anderen krijgt hij een speeltje mee uit de onuitputtelijke koffer van dokter Thomas. Het been begint weer te zwellen. Betty en Thomas stellen een ander antibioticum voor en dreigen met een dag rust morgen of transport naar Nairobi. Beide opties lijken onaantrekkelijk, maar de eerste natuurlijk het minst. 

Het vlot woensdag niet echt. Hongwe en de plaatselijke school afgebeld, met het been omhoog en pillen eten. Het schiet zo niet op. Uiteindelijk besloten morgen de knoop door te hakken: blijven of gaan. Ik geloof er niet meer in. De overdracht aan de volgende tandarts vast geschreven. De planning was de Hongweschool deze en volgende week af te behandelen. Dat zal hij nu moeten gaan doen. Vervolgens het opzetten van het project thuisadministratie van Humanitas voorbereid. De bedoeling is volgend jaar in Spijkenisse te starten met hulp aan mensen die hun admininstratie thuis om wat voor reden ook niet meer op orde hebben. Zij worden door geschoolde vrijwilligers geholpen inzicht te krijgen in hun financiële positie en die vervolgens te bewaken in een poging verder afglijden naar schulden te voorkomen.  Robert gebeld om te informeren naar eventuele berichten uit Nairobi. Hij lijkt nogal diep in het glaasje gekeken te hebben en kan weinig zinnigs uitbrengen. Er is hem eerder al eens schriftelijke waarschuwing gegeven na openbare dronkenschap. Misschien moet nu maar eens een einde komen aan het investeren van de Rotary in zijn tandheelkundige toekomst. Zijn eigen bijdrage aan het toelatingsproces was nu ook niet om over naar huis te schrijven. Cecilia, de een aantal maanden geleden aangenomen tweede assistent die nu haar laboratoriumopleiding afsluit, is wat mij betreft een goede kandidaat. Female empowerment, het enige wat afrika volgens sommigen nog kan redden. Ik ben het er mee eens. Sammy doet nog een keer zijn best op het avondeten inclusief fruitsla en is blij met het scheerapparaat.

De knoop hakken we vanavond nog door. Morgen naar huis, met pijn aan het hart, maar wel het verstandigste. Voor vanavond betekent het veel bellen, mailen en surfen, voor morgen inpakken.